Trezorejo de koraloj konstruota en Aŭstralio

Foto de Flickr el Pexels

Por savi sian koralrifon de ebla ekstermado, la senprofita organizo Heredaĵo de Granda Barilrifo (Great Barrier Reef Legacy) en Aŭstralio konstruos “juĝtagan trezorejon”. Tiu similas kun la Tutmonda semkripto en Svalbard, tamen ne estas por semoj sed koraloj.

La trezorejo estos grandega bunkro, kiu povas rezisti io ajn naturkatastrofo. Ene, 7000 m2 de akvarioj protektos 800 specojn de koraloj. Ĉar koraloj povas vivi dum miloj da jaroj, eĉ se la naturaj koralrifoj iam mortos, oni facile povas atendi por pli favoran cirkonstancon antaŭ ol replanti la koralojn en la naturon.

Por pagi ĉion, la organizo intencas igi la trezorejon al turisma loko. Ĝi malfermiĝos je 2025, laŭ la plano. (Fonto: Warp Institute)

90% de infanoj iras al lernejo

Ĉiu lerneja tago, pli ol unu miliardo da infanoj iras al lernejo tutmonde. Tiu signifas ke 90% de la tutmondaj infanoj enskribiĝas en lernejoj. Antaŭ 50 jaroj la nombro estis 72%, laŭ la Infan-Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj (UNICEF). Tiu inkluzivas infanejojn, elementajn lernejojn kaj mezlernejojn.

Estantaj problemoj estas ke iuj regionoj havas tiom da infanoj ke la situacio estos tro multekosta por ili baldaŭ, kaj jam mankas sufiĉe da edukitaj instruistoj kaj pedagogiaj materialoj. Manko de higieno kaj manĝaĵo por la infanoj estas aliaj problemoj. Pro tiuj problemoj UNICEF intencas labori pli intense por solvi ilin. (Fonto: Warp Institute)

Infana morteco rekorde malalte

Foto de Pixabay el Pexels

Inter 30 jaroj la monda infana morteco pli ol duoniĝis, de 9,3% je 1990 al 3,8% je 2020, laŭ la Infan-Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj (UNICEF). Tiu estas rekordo, kaj la plejparto de la malaltiĝo okazis en malriĉaj landoj. Ekzemple en Barato, 24,2% mortis je 1960. Je 2019 estis 3,94%. En la riĉa lando Svedio la nombro estis nur 1,96% je 1960 kaj 0,28% je 2019, laŭ Our World in Data (Nia Mondo en Datumoj).

Infana morteco estas pri infanoj kiuj mortas antaŭ ili fariĝas 5-jaraĝaj. Infaneta morteco estas pri infanoj kiuj mortas antaŭ ili fariĝas 1-jaraĝa.

Tamen, monda infana morteco de 3,8% signifas ke 14000 ankoraŭ ne 5-jariĝaj infanoj mortas ĉiutage. (Fonto: Warp Institute)

Ellaso de CO₂ en Usono malpliiĝas

Foto de Pixabay el Pexels

Inter 1990 kaj 2007 la ellaso de CO₂ (Karbona dioksido) pliiĝis ĉiujare po 1% en la energia sekcio de Usono. Sed post tiam ĝi malpliiĝis averaĝe po 1,3% ĉiujare kaj en 2020 estas preskaŭ en la sama nivelo kiel 1990, laŭ U.S. Energy Information Administration (Usona Energia Informadministracio).

La kialo estas pliigo de uzado de renoviĝantaj kaj pli puraj energioj, kaj malpliigo de uzado de fosiliaj brulaĵoj. Karbaj elektrejoj pli ol duoniĝis post 2007 kaj nun 27% de la energio estas produktata de renoviĝantaj energiaj elektrejoj.

Pro la energia sekcio estas granda parto de la tuta ellaso de CO₂, ĉi tiu malpliiĝo signifas ke ankaŭ la tuta sumo de ellaso en Usono malpliiĝis. (Fonto: Warp Institute)

Supozita mara plasta polucio estis naturaj fibroj

Foto de Pixabay el Pexels

Mikroskopaj fibroj en la maroj estis supozitaj esti el plasto. La kialo estas ke oni supozis ke naturaj fibroj rapide disputriĝas kaj nur plastaj fibroj restas.

Sed kiam profesoro Peter Ryan de la universitato de Kaburbo, Sud-Afriko, testis ĉi tiun hipotezon li trovis ke nur 8% de la fibroj en 2000 maraj specimenoj de Atlantiko, Hinda Oceano kaj Suda Oceano estis el plasto. La ceteraj estis el naturaj fibroj. Duono de la fibroj estis el kotono, 12% estis el lano kaj malgranda parto el silko, kanabo kaj lino.

Ĉi tiu eltrovaĵo estas tre surprizita pro la fakto ke, nuntempe, du trionoj de la vestaĵoj estas produktitaj el sintezaj materialoj. Laŭ Peter Ryan, estas eble ke la trovitaj materialoj estis produktitaj kaj forigitaj je pasintaj dekjaroj kaj ili simple disputriĝas pli ol malrapide ol oni ĝis nun supozis. Sed ili certe disputriĝos iam, en diferenco de plasto. (Fonto: Warp Institute)

Aŭdaparato por po unu eŭro farebla

La kreinto de la aŭdaparata teknologio, Saad Bhamla. © Warp Institute

Saad Bhamla volis aĉeti aŭdaparatojn por siaj geavoj, sed ili estis tro multekostaj. 15 jaroj poste, li inventis teknologion por konstrui ĝin mem, eĉ tiom malmultekoste kiel po unu eŭro.

La desegnaĵo estas senpage elŝutebla, la partoj tutmonde disponeblaj, ne pli granda ol alumetskatolo kaj ne bezonas pli ol 30 minutojn por luti. Por unu aparato kostas ĉirkaŭ 20 eŭroj, sed se oni aĉetus la partojn en granda kvanto la kosto fariĝus multe pli malmultekosta: po unu eŭro.

Tutmonde estas ĉirkaŭ 230 milionoj da maljunuloj kun aŭdoperdoj, kaj plejmulte de ili nuntempe ne povas aĉeti aŭdaparatojn pro la alta prezo: inter 500 kaj 5000 eŭroj. (Fonto: Warp Institute)

Videoludoj estas bonaj por infanoj

Foto de JESHOOTS.com el Pexels

Videoludoj ofte estas konsiderata ke havas malbonan influon al infanoj. Sed laŭ nova studo de British National Literacy Trust (la Nacia Legoscieca Trusto de Britio) la fakto estas male.

Laŭ la studo, videoludoj helpas infanojn plifortigi siajn legopovojn kaj skribopovojn, siajn komunikopovojn kaj empatiopovojn kaj estas ĝenerale pozitivaj al la mensaj sanoj de infanoj.

Laŭ la sama studo knaboj profitas pli de videoludoj ol knabinoj, kaj nelegokutimaj infanoj profitas pli ol legokutimaj infanoj. (Fonto: Warp Institute)

Akvo el aero per sunpaneloj

Foto de Pixabay el Pexels

En multaj lokoj en la mondo akvo ne estas disponebla. Sed nun estas solvo. Sunpaneloj povas elsuĉi akvovaporon el la aero kaj transformi ĝin al altnivela, trinkebla akvo.

La proceso estas simpla: en ekster-krada sunpanelo estas ventolilo kiu ensuĉas aeron, kaj ene estas akvo-ensorbanta materialo kiu kaptas akvon el la aero. La akvo estas direktata al akvujon, kaj post enmeto de mineraloj la akvo estas trinkebla kaj bongusta. Unu du-panela tabelo povas produkti 4-10 litrojn da akvo ĉiutage. Estas bona novaĵo por lokoj kiuj estas tro malproksimaj de akvorezervujoj. (Fonto: Warp Institute)

Aeropolucio malpliiĝis en Ĉinio

Foto de Pixabay el Pexels

Ĉinio estas fama pro sia malbona aero. Sed laŭ nova tutlanda studo, la malboneco de la aerokvalito kulminis je 2013, kaj nun estas en la sama nivelo kiel antaŭ 1990. Inter 2013 kaj 2017, partikla polucio malpliigis je 33%.

La kialo estas politikoj por malpliigi polucion de kaj industrioj kaj aŭtoj, sed ankaŭ de brulaĵoj por kuirado. Je 2005, 61% de kuirejoj uzis karbojn aŭ lignojn por hejti siajn kuirfornojn. Je 2017 la cifero duoniĝis, kaj en grandaj urboj kiel Pekino kuirado de karbojn kaj lignojn estas jam malpermesitaj.

Pro tiu la mortoj de aeropolucio malpliiĝadas. (Fonto: Positive.News)

Robotoj purigos la marojn de plasto

Multege da plastoj estas forĵetita en la marojn ĉiujare. Fine ili ofte metiĝas sur la marfundo. Nun estas nova projekto – SeaClear – por forigi ilin de la marfundo.

Droneo kaj submara roboto serĉas la rubojn, alia submara roboto elprenas kaj enmetas ilin en boaton. La proceso estas tute aŭtomata, kaj nun estas testata en du lokoj en Eŭropo.

Similaj projektoj jam ekzistas, kiel The Ocean Cleanup, sed ili celas purigi la akvosurfacon, do ĉi tiu projekto estos grava komplemento. (Fonto: Warp Institute)